Trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu, công nghệ số và các mô hình vận hành phức tạp, hiệu quả của đánh giá nội bộ trở thành yếu tố quyết định năng lực quản trị và tuân thủ. Phiên bản ISO 19011:2026 mang đến cách tiếp cận hiện đại hơn, kết hợp ứng dụng công nghệ số, đánh giá từ xa và tư duy dựa trên rủi ro, giúp doanh nghiệp nâng cao chất lượng giám sát và tối ưu quy trình đánh giá. Bài viết do Nhóm chuyên gia GIC Việt Nam thực hiện nhằm phân tích các thay đổi, ý nghĩa thực tiễn và cách ISO 19011:2026 hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao hiệu quả đánh giá nội bộ trong giai đoạn chuyển đổi số.
Giới thiệu
ISO 19011 là tiêu chuẩn nền tảng hướng dẫn về đánh giá hệ thống quản lý (Management System Auditing), bao gồm các nguyên tắc, quản lý chương trình, thực hiện đánh giá và năng lực chuyên gia. Phiên bản mới nhất hiện đang ở giai đoạn Dự thảo tiêu chuẩn cuối cùng – ISO/FDIS 19011:2026, dự kiến sẽ thay thế ISO 19011:2018 trong năm 2026.
Theo nội dung của bản FDIS, tiêu chuẩn tiếp tục giữ nguyên phạm vi áp dụng rộng, dùng cho mọi tổ chức/doanh nghiệp thực hiện đánh giá nội bộ, bên ngoài hoặc quản lý chương trình đánh giá.
Việc sửa đổi tiêu chuẩn phản ánh những thay đổi của bối cảnh, bao gồm sự phát triển của công nghệ số, xu hướng làm việc từ xa, tích hợp các hệ thống quản lý, rủi ro mạng và rủi ro dữ liệu, cùng yêu cầu ngày càng chặt chẽ về tính khách quan và độ tin cậy của đánh giá.
Bối cảnh sửa đổi tiêu chuẩn ISO 19011
Nội dung sửa đổi ISO 19011 xuất phát từ những thay đổi trong môi trường quản trị và vận hành của doanh nghiệp trong thập kỷ qua. Các xu thế dưới đây thúc đẩy cập nhật cách tiếp cận đánh giá để phù hợp với thực tiễn mới:
+) Sự phổ biến của đánh giá từ xa (remote auditing): Trong giai đoạn đại dịch COVID-19 và sau đó, đánh giá từ xa chuyển từ giải pháp tạm thời sang thực hành chính thức. Một số tiêu chuẩn đã ban hành để hướng dẫn, như ISO/IEC TS 17012:2024 về phương pháp đánh giá từ xa, và xu hướng này cũng được nhấn mạnh trong các tiêu chuẩn cập nhật giai đoạn 2025–2026.
+) Tích hợp hệ thống quản lý (Integrated Management Systems – IMS): Ngày càng nhiều doanh nghiệp áp dụng đồng thời các tiêu chuẩn như ISO 9001, ISO 14001, ISO 45001, ISO/IEC 27001… dẫn đến nhu cầu đánh giá tích hợp để tối ưu thời gian, chi phí và hiệu quả. ISO/FDIS 19011:2026 phản ánh rõ xu hướng này thông qua việc áp dụng cách tiếp cận đánh giá kết hợp.
+) Chuyển đổi số và quản trị rủi ro: Các công nghệ mới nổi như AI, blockchain, IoT, big data… đang trở thành một phần của các hệ thống vận hành, đặt ra yêu cầu đánh giá các yếu tố liên quan đến dữ liệu, an ninh thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân (GDPR) và các sản phẩm công nghệ mới.
+) Nhu cầu nâng cao năng lực chuyên gia đánh giá: Phiên bản FDIS 2026 yêu cầu chuyên gia phải có năng lực toàn diện hơn, bao gồm kỹ năng số, tư duy phản biện, khả năng làm việc từ xa, đánh giá rủi ro và đánh giá trong bối cảnh nhiều hệ thống tích hợp.
Cấu trúc và phạm vi của ISO 19011:2026
Dự thảo tiêu chuẩn ISO/FDIS 19011 cho thấy phiên bản mới dự kiến vẫn giữ nguyên cấu trúc 7 phần như ISO 19011:2018, bao gồm:
1. Phạm vi
2. Tài liệu viện dẫn
3. Thuật ngữ và định nghĩa
4. Nguyên tắc đánh giá
5. Quản lý chương trình đánh giá
6. Thực hiện đánh giá
7. Năng lực và đánh giá năng lực chuyên gia đánh giá
Việc giữ nguyên cấu trúc nhằm đảm bảo tính ổn định và tránh gây xáo trộn cho các tổ chức đang áp dụng tiêu chuẩn.
Những thay đổi đáng chú ý xuất hiện trong nội dung từng chương, đặc biệt ở việc mở rộng và làm rõ các khái niệm liên quan đến:
• Vị trí ảo (virtual locations)
• Phương pháp đánh giá từ xa
• Rủi ro của chương trình đánh giá và rủi ro trong từng cuộc đánh giá
• Các công nghệ mới nổi
• Yêu cầu nâng cao về năng lực đánh giá
Những thay đổi quan trọng trong ISO 19011:2026
+) Mở rộng và chuẩn hóa phương pháp đánh giá từ xa: Đây là thay đổi quan trọng nhất. Tiêu chuẩn bổ sung hướng dẫn chi tiết về:
+) Cập nhật nguyên tắc đánh giá: Các nguyên tắc được làm rõ và bổ sung, bao gồm:
1. Tư duy phản biện (critical thinking).
2. Kỹ năng số (digital competence).
3. Hiểu biết về hệ thống quản lý tích hợp.
4. Hiểu biết sâu về rủi ro và bối cảnh số.
ISO/FDIS 19011:2026 cũng liệt kê năng lực cần có khi đánh giá các công nghệ như AI, blockchain, IoT, big data, hệ thống tự động hóa, đặc biệt trong lĩnh vực bảo vệ dữ liệu và an toàn thông tin.
+) Cập nhật hướng dẫn trong Phụ lục A (Annex A): Annex A được mở rộng đáng kể, bổ sung nhiều nội dung mới gồm:
Ý nghĩa của ISO 19011:2026 đối với doanh nghiệp
Đối với quản lý cấp cao, ISO 19011:2026 không chỉ là bộ quy tắc đánh giá mà còn là công cụ giám sát hiệu lực thông qua bằng chứng số và tư duy dựa trên rủi ro. Các hướng dẫn mới về môi trường ảo và Big Data giúp lãnh đạo nhận diện sớm các "điểm mù" trong vận hành và rủi ro chiến lược. Điều này cho phép điều chỉnh chính sách và phân bổ nguồn lực kịp thời, đảm bảo hệ thống quản lý luôn đồng bộ với các mục tiêu kinh doanh cốt lõi trong một thế giới thay đổi nhanh chóng.
Với chuyên gia đánh giá, phiên bản 2026 đặt ra tiêu chuẩn mới về năng lực số. Thay vì chỉ kiểm tra hồ sơ giấy, chuyên gia cần thành thạo kỹ năng phân tích dữ liệu, khai thác bằng chứng số và thực hiện các phương thức đánh giá từ xa. Sự thay đổi này đòi hỏi chuyên gia không chỉ có kỹ năng quan sát mà còn phải có tư duy phản biện sắc bén trước các tập dữ liệu phức tạp, nhằm đưa ra những nhận định khách quan và có giá trị dự báo cao.
Với các tổ chức áp dụng đa hệ thống, ISO 19011:2026 là "chìa khóa" để tối ưu hóa nguồn lực thông qua đánh giá tích hợp, giúp loại bỏ sự chồng chéo và tiết kiệm chi phí. Việc chuẩn hóa dữ liệu làm cơ sở đánh giá giúp nâng cao tính minh bạch, hỗ trợ đắc lực cho các báo cáo quản trị bền vững (ESG) và lộ trình chuyển đổi số. Đây chính là nền tảng để doanh nghiệp xây dựng một hệ thống quản trị hiện đại, nhất quán và có khả năng thích ứng cao trước các yêu cầu tuân thủ khắt khe.
Kết luận
Giới thiệu
ISO 19011 là tiêu chuẩn nền tảng hướng dẫn về đánh giá hệ thống quản lý (Management System Auditing), bao gồm các nguyên tắc, quản lý chương trình, thực hiện đánh giá và năng lực chuyên gia. Phiên bản mới nhất hiện đang ở giai đoạn Dự thảo tiêu chuẩn cuối cùng – ISO/FDIS 19011:2026, dự kiến sẽ thay thế ISO 19011:2018 trong năm 2026.
Theo nội dung của bản FDIS, tiêu chuẩn tiếp tục giữ nguyên phạm vi áp dụng rộng, dùng cho mọi tổ chức/doanh nghiệp thực hiện đánh giá nội bộ, bên ngoài hoặc quản lý chương trình đánh giá.
Việc sửa đổi tiêu chuẩn phản ánh những thay đổi của bối cảnh, bao gồm sự phát triển của công nghệ số, xu hướng làm việc từ xa, tích hợp các hệ thống quản lý, rủi ro mạng và rủi ro dữ liệu, cùng yêu cầu ngày càng chặt chẽ về tính khách quan và độ tin cậy của đánh giá.
Bối cảnh sửa đổi tiêu chuẩn ISO 19011
Nội dung sửa đổi ISO 19011 xuất phát từ những thay đổi trong môi trường quản trị và vận hành của doanh nghiệp trong thập kỷ qua. Các xu thế dưới đây thúc đẩy cập nhật cách tiếp cận đánh giá để phù hợp với thực tiễn mới:
+) Sự phổ biến của đánh giá từ xa (remote auditing): Trong giai đoạn đại dịch COVID-19 và sau đó, đánh giá từ xa chuyển từ giải pháp tạm thời sang thực hành chính thức. Một số tiêu chuẩn đã ban hành để hướng dẫn, như ISO/IEC TS 17012:2024 về phương pháp đánh giá từ xa, và xu hướng này cũng được nhấn mạnh trong các tiêu chuẩn cập nhật giai đoạn 2025–2026.
+) Tích hợp hệ thống quản lý (Integrated Management Systems – IMS): Ngày càng nhiều doanh nghiệp áp dụng đồng thời các tiêu chuẩn như ISO 9001, ISO 14001, ISO 45001, ISO/IEC 27001… dẫn đến nhu cầu đánh giá tích hợp để tối ưu thời gian, chi phí và hiệu quả. ISO/FDIS 19011:2026 phản ánh rõ xu hướng này thông qua việc áp dụng cách tiếp cận đánh giá kết hợp.
+) Chuyển đổi số và quản trị rủi ro: Các công nghệ mới nổi như AI, blockchain, IoT, big data… đang trở thành một phần của các hệ thống vận hành, đặt ra yêu cầu đánh giá các yếu tố liên quan đến dữ liệu, an ninh thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân (GDPR) và các sản phẩm công nghệ mới.
+) Nhu cầu nâng cao năng lực chuyên gia đánh giá: Phiên bản FDIS 2026 yêu cầu chuyên gia phải có năng lực toàn diện hơn, bao gồm kỹ năng số, tư duy phản biện, khả năng làm việc từ xa, đánh giá rủi ro và đánh giá trong bối cảnh nhiều hệ thống tích hợp.
| ISO 19011 áp dụng cho ai? • Chuyên gia đánh giá (Auditor), Chuyên gia đánh giá trưởng (Lead auditor) • Người quản lý chương trình đánh giá • Tổ chức/doanh nghiệp khi cần đánh giá nhà cung cấp • Tổ chức/doanh nghiệp đang áp dụng các hệ thống quản lý • Cơ sở đào tạo, cấp chứng chỉ Auditor/Lead auditor |
Dự thảo tiêu chuẩn ISO/FDIS 19011 cho thấy phiên bản mới dự kiến vẫn giữ nguyên cấu trúc 7 phần như ISO 19011:2018, bao gồm:
1. Phạm vi
2. Tài liệu viện dẫn
3. Thuật ngữ và định nghĩa
4. Nguyên tắc đánh giá
5. Quản lý chương trình đánh giá
6. Thực hiện đánh giá
7. Năng lực và đánh giá năng lực chuyên gia đánh giá
Việc giữ nguyên cấu trúc nhằm đảm bảo tính ổn định và tránh gây xáo trộn cho các tổ chức đang áp dụng tiêu chuẩn.
Những thay đổi đáng chú ý xuất hiện trong nội dung từng chương, đặc biệt ở việc mở rộng và làm rõ các khái niệm liên quan đến:
• Vị trí ảo (virtual locations)
• Phương pháp đánh giá từ xa
• Rủi ro của chương trình đánh giá và rủi ro trong từng cuộc đánh giá
• Các công nghệ mới nổi
• Yêu cầu nâng cao về năng lực đánh giá
Những thay đổi quan trọng trong ISO 19011:2026
Những cải tiến lớn của ISO 19011:2026
+) Mở rộng và chuẩn hóa phương pháp đánh giá từ xa: Đây là thay đổi quan trọng nhất. Tiêu chuẩn bổ sung hướng dẫn chi tiết về:
- Xác định tính khả thi của đánh giá từ xa;
- Kiểm soát an toàn thông tin và quản lý dữ liệu chia sẻ;
- Đánh giá các hệ thống vận hành trong môi trường ảo (cloud, SaaS, data center ảo);
- Sử dụng minh chứng hình ảnh, video hoặc ghi hình;
- Kết hợp đánh giá trực tiếp và đánh giá từ xa.
- Xác định rủi ro của chương trình đánh giá.
- Đánh giá rủi ro trong từng cuộc đánh giá.
- Ưu tiên các khu vực có rủi ro cao hoặc hoạt động kém hiệu quả.
- Mở rộng rủi ro sang các lĩnh vực: an ninh mạng, dữ liệu cá nhân, AI, IoT, , hoạt động trên môi trường ảo.
+) Cập nhật nguyên tắc đánh giá: Các nguyên tắc được làm rõ và bổ sung, bao gồm:
- Tính toàn vẹn và khách quan
- Trình bày trung thực
- Thận trọng nghề nghiệp
- Bảo mật
- Độc lập
- Tiếp cận dựa trên bằng chứng
- Tiếp cận dựa trên rủi ro (được nhấn mạnh hơn so với phiên bản 2018)
1. Tư duy phản biện (critical thinking).
2. Kỹ năng số (digital competence).
3. Hiểu biết về hệ thống quản lý tích hợp.
4. Hiểu biết sâu về rủi ro và bối cảnh số.
ISO/FDIS 19011:2026 cũng liệt kê năng lực cần có khi đánh giá các công nghệ như AI, blockchain, IoT, big data, hệ thống tự động hóa, đặc biệt trong lĩnh vực bảo vệ dữ liệu và an toàn thông tin.
+) Cập nhật hướng dẫn trong Phụ lục A (Annex A): Annex A được mở rộng đáng kể, bổ sung nhiều nội dung mới gồm:
- Phương pháp đánh giá ảo và đánh giá từ xa
- Môi trường đánh giá “virtual location”
- Công nghệ hỗ trợ đánh giá
- Đánh giá chuỗi cung ứng và nhà cung cấp dịch vụ số
- Bằng chứng điện tử (e-evidence)
- Các mô hình dữ liệu và thuật toán
So sánh một số thay đổi ISO 19011:2018 và ISO 19011:2026
| ISO 19011:2018 | ISO/FDIS 19011 | |
|---|---|---|
| Đánh giá từ xa | Nhắc đến sơ lược | Hướng dẫn chi tiết và chuẩn hóa |
| Tiếp cận rủi ro | Đã có quy định | Mở rộng và nhấn mạnh vào rủi ro chiến lược |
| Công nghệ số | Rất ít | Rất nhiều (AI, IoT, Cloud, Blockchain...) |
| Năng lực chuyên gia | Yêu cầu chung chung | Tăng yêu cầu về kỹ năng số và tư duy phản biện |
| Phụ lục A | Gồm 2 trang | Mở rộng đáng kể các tình huống đánh giá hiện đại |
Đối với quản lý cấp cao, ISO 19011:2026 không chỉ là bộ quy tắc đánh giá mà còn là công cụ giám sát hiệu lực thông qua bằng chứng số và tư duy dựa trên rủi ro. Các hướng dẫn mới về môi trường ảo và Big Data giúp lãnh đạo nhận diện sớm các "điểm mù" trong vận hành và rủi ro chiến lược. Điều này cho phép điều chỉnh chính sách và phân bổ nguồn lực kịp thời, đảm bảo hệ thống quản lý luôn đồng bộ với các mục tiêu kinh doanh cốt lõi trong một thế giới thay đổi nhanh chóng.
Với chuyên gia đánh giá, phiên bản 2026 đặt ra tiêu chuẩn mới về năng lực số. Thay vì chỉ kiểm tra hồ sơ giấy, chuyên gia cần thành thạo kỹ năng phân tích dữ liệu, khai thác bằng chứng số và thực hiện các phương thức đánh giá từ xa. Sự thay đổi này đòi hỏi chuyên gia không chỉ có kỹ năng quan sát mà còn phải có tư duy phản biện sắc bén trước các tập dữ liệu phức tạp, nhằm đưa ra những nhận định khách quan và có giá trị dự báo cao.
Với các tổ chức áp dụng đa hệ thống, ISO 19011:2026 là "chìa khóa" để tối ưu hóa nguồn lực thông qua đánh giá tích hợp, giúp loại bỏ sự chồng chéo và tiết kiệm chi phí. Việc chuẩn hóa dữ liệu làm cơ sở đánh giá giúp nâng cao tính minh bạch, hỗ trợ đắc lực cho các báo cáo quản trị bền vững (ESG) và lộ trình chuyển đổi số. Đây chính là nền tảng để doanh nghiệp xây dựng một hệ thống quản trị hiện đại, nhất quán và có khả năng thích ứng cao trước các yêu cầu tuân thủ khắt khe.
Kết luận
ISO 19011:2026 đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hiện đại hóa hoạt động đánh giá hệ thống quản lý. Bằng cách tích hợp xu thế số hóa, chuẩn hóa đánh giá từ xa và chú trọng phương pháp tiếp cận dựa trên rủi ro, tiêu chuẩn mới đã nâng cao đáng kể tính linh hoạt và độ tin cậy của dữ liệu trong kỷ nguyên số.
Phiên bản này không chỉ cập nhật các yêu cầu kỹ thuật mà còn kiến tạo một khung quản trị hoàn chỉnh, giúp doanh nghiệp khai thác tối đa giá trị chiến lược từ hoạt động đánh giá. Đây chính là nền tảng vững chắc để các tổ chức tối ưu hóa vận hành, đảm bảo tính tuân thủ và hướng tới sự phát triển bền vững trong tương lai.
GIC Việt Nam tổng hợp
