Trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu, công nghệ số và các mô hình vận hành phức tạp, hiệu quả của hoạt động đánh giá nội bộ trở thành yếu tố quyết định năng lực quản trị và tuân thủ. Phiên bản ISO 19011:2026 mang đến cách tiếp cận hiện đại hơn, kết hợp ứng dụng công nghệ số, đánh giá từ xa và tư duy dựa trên rủi ro, giúp doanh nghiệp nâng cao chất lượng giám sát và tối ưu quy trình đánh giá. Bài viết do Nhóm chuyên gia GIC Việt Nam thực hiện nhằm phân tích các thay đổi, ý nghĩa thực tiễn và cách ISO 19011:2026 hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao hiệu quả đánh giá nội bộ trong giai đoạn chuyển đổi số.
Giới thiệu
ISO 19011 là tiêu chuẩn nền tảng hướng dẫn về đánh giá hệ thống quản lý (Management System Auditing), bao gồm các nguyên tắc đánh giá, quản lý chương trình đánh giá, thực hiện đánh giá và đánh giá năng lực chuyên gia đánh giá. Phiên bản mới nhất hiện đang ở giai đoạn Dự thảo tiêu chuẩn cuối cùng – FDIS (Final Draft International Standard) mang số hiệu ISO/FDIS 19011:2026 và dự kiến sẽ thay thế ISO 19011:2018 trong năm 2026.
Theo nội dung của bản FDIS, phạm vi tiêu chuẩn tiếp tục giữ nguyên phạm vi áp dụng rộng, áp dụng cho mọi tổ chức/doanh nghiệp thực hiện đánh giá nội bộ, đánh giá bên ngoài hoặc quản lý chương trình đánh giá.
Việc sửa đổi tiêu chuẩn phản ánh bối cảnh thay đổi nhanh của môi trường vận hành hiện đại, bao gồm sự phát triển của công nghệ số, xu hướng làm việc từ xa, mức độ tích hợp ngày càng cao của các hệ thống quản lý, rủi ro mạng và rủi ro dữ liệu gia tăng, cùng yêu cầu ngày càng chặt chẽ về tính khách quan và độ tin cậy của minh chứng đánh giá.
Bối cảnh sửa đổi tiêu chuẩn ISO 19011
Nội dung sửa đổi tiêu chuẩn ISO 19011 xuất phát từ những thay đổi căn bản trong môi trường quản trị và vận hành của doanh nghiệp trong thập kỷ qua. Các xu thế lớn dưới đây đã tạo ra nhu cầu phải cập nhật cách tiếp cận đánh giá để phù hợp với thực tiễn mới:
+) Sự phổ biến của đánh giá từ xa (remote auditing): Trong giai đoạn đại dịch COVID-19 và những năm sau đó, đánh giá từ xa chuyển từ giải pháp tạm thời sang thực hành chính thức. Nhiều tiêu chuẩn quốc tế đã ban hành hướng dẫn riêng, như ISO/IEC TS 17012:2024 về phương pháp đánh giá từ xa, và xu hướng này được nhấn mạnh rõ trong các cập nhật giai đoạn 2025–2026.
+) Tích hợp hệ thống quản lý (Integrated Management Systems – IMS): Ngày càng nhiều doanh nghiệp áp dụng đồng thời các tiêu chuẩn như ISO 9001, ISO 14001, ISO 45001, ISO/IEC 27001… dẫn đến nhu cầu đánh giá tích hợp nhằm tối ưu thời gian, chi phí và hiệu quả. ISO/FDIS 19011:2026 phản ánh rõ xu hướng này thông qua việc áp dụng cách tiếp cận “combined audit approach”.
+) Chuyển đổi số và quản trị rủi ro toàn diện: Các công nghệ mới nổi như trí tuệ nhân tạo, blockchain, IoT, big data… đang trở thành một phần của các hệ thống vận hành, đặt ra yêu cầu đánh giá các yếu tố liên quan đến dữ liệu, an ninh thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân (GDPR) và các sản phẩm công nghệ mới.
+) Nhu cầu nâng cao năng lực chuyên gia đánh giá: Phiên bản FDIS 2026 yêu cầu chuyên gia đánh giá phải có năng lực toàn diện hơn, bao gồm kỹ năng số, tư duy phản biện, khả năng làm việc từ xa, đánh giá rủi ro và đánh giá trong bối cảnh nhiều hệ thống tích hợp.
Cấu trúc và phạm vi của ISO 19011:2026
Dự thảo tiêu chuẩn ISO/FDIS 19011:2026 cho thấy phiên bản mới dự kiến vẫn giữ nguyên cấu trúc 7 phần như ISO 19011:2018, bao gồm:
1. Phạm vi
2. Tài liệu viện dẫn
3. Thuật ngữ và định nghĩa
4. Nguyên tắc đánh giá
5. Quản lý chương trình đánh giá
6. Thực hiện đánh giá
7. Năng lực và đánh giá năng lực chuyên gia đánh giá
Việc giữ nguyên cấu trúc nhằm đảm bảo tính ổn định và tránh gây xáo trộn cho các tổ chức đang áp dụng tiêu chuẩn.
Những thay đổi đáng chú ý xuất hiện trong nội dung từng chương, đặc biệt ở việc mở rộng và làm rõ các khái niệm liên quan đến:
• Vị trí ảo (virtual locations)
• Phương pháp đánh giá từ xa
• Rủi ro của chương trình đánh giá và rủi ro trong từng cuộc đánh giá
• Các công nghệ mới nổi
• Yêu cầu nâng cao về năng lực đánh giá
Những thay đổi quan trọng trong ISO 19011:2026
+) Mở rộng và chuẩn hóa phương pháp đánh giá từ xa (remote auditing): Đây là thay đổi quan trọng nhất. Tiêu chuẩn bổ sung hướng dẫn chi tiết về:
+) Tiếp cận đánh giá dựa trên rủi ro – Risk-Based Auditing (RBA) nâng cao: Tiêu chuẩn 2026 yêu cầu:
+) Hướng dẫn tăng cường về đánh giá tích hợp (combined/integrated audits): ISO/FDIS 19011:2026 nhấn mạnh việc áp dụng cách tiếp cận đánh giá tích hợp khi đánh giá hai hoặc nhiều hệ thống quản lý trong cùng một cuộc đánh giá. Điều này phù hợp với thực tiễn doanh nghiệp ứng dụng đồng thời các bộ tiêu chuẩn như ISO 9001–14001–45001–27001–27701.
+) Cập nhật các nguyên tắc đánh giá (auditing principles): Các nguyên tắc được làm rõ và bổ sung, bao gồm:
+) Nâng cao yêu cầu về năng lực chuyên gia đánh giá: Phiên bản 2026 nhấn mạnh bốn nhóm năng lực cốt lõi:
1. Tư duy phản biện (critical thinking)
2. Kỹ năng số (digital competence)
3. Hiểu biết về hệ thống quản lý tích hợp
4. Hiểu biết sâu về rủi ro và bối cảnh số
ISO/FDIS 19011:2026 cũng liệt kê năng lực cần có khi đánh giá các công nghệ như AI, blockchain, IoT, big data, hệ thống tự động hóa, đặc biệt trong lĩnh vực bảo vệ dữ liệu và an ninh thông tin.
+) Cập nhật hướng dẫn trong Phụ lục A (Annex A): Annex A được mở rộng đáng kể, bổ sung nhiều nội dung mới gồm:
Ý nghĩa của ISO 19011:2026 đối với doanh nghiệp
Đối với quản lý cấp cao, ISO 19011:2026 giúp tăng cường hiệu lực giám sát các quá trình của hệ thống quản lý thông qua cách tiếp cận đánh giá hiện đại, dựa trên rủi ro và bằng chứng số. Các hướng dẫn mới về hoạt động trong môi trường ảo, dữ liệu lớn và an ninh thông tin hỗ trợ lãnh đạo nhận diện sớm rủi ro vận hành và rủi ro chiến lược, từ đó điều chỉnh chính sách và phân bổ nguồn lực kịp thời. Phiên bản 2026 cũng giúp doanh nghiệp duy trì tính phù hợp của hệ thống trong bối cảnh công nghệ và mô hình quản trị thay đổi nhanh, bảo đảm hệ thống quản lý luôn gắn với mục tiêu chiến lược và thực tiễn vận hành.
Đối với các chuyên gia đánh giá nội bộ, ISO 19011:2026 nhấn mạnh yêu cầu nâng cấp năng lực số, từ hiểu biết công nghệ đến khả năng sử dụng bằng chứng số và phân tích dữ liệu trong quá trình đánh giá. Chuyên gia đánh giá cần thành thạo phương pháp đánh giá từ xa và làm việc trong môi trường ảo, biết lựa chọn công cụ phù hợp và kiểm soát độ tin cậy của bằng chứng số. Đồng thời, tư duy đánh giá dựa trên rủi ro được nhấn mạnh hơn, đòi hỏi chuyên gia đánh giá phải có khả năng phân tích rủi ro, xác định trọng tâm và đưa ra nhận định khách quan trong bối cảnh dữ liệu ngày càng phức tạp.
Với các doanh nghiệp đang áp dụng nhiều hệ thống ISO, phiên bản 2026 mang lại lợi ích rõ rệt khi thúc đẩy đánh giá tích hợp, giúp tiết kiệm chi phí, tối ưu thời gian và tránh trùng lặp hoạt động. Việc số hóa bằng chứng và sử dụng dữ liệu làm cơ sở đánh giá góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả giám sát hệ thống. Các hướng dẫn mới cũng phù hợp với yêu cầu của quản trị ESG, chuyển đổi số và quản trị dữ liệu, hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng hệ thống quản lý hiện đại, nhất quán và đáp ứng tốt hơn các yêu cầu tuân thủ.
Kết luận
ISO 19011:2026 đánh dấu một bước tiến quan trọng trong đánh giá hệ thống quản lý khi phản ánh rõ xu thế số hóa và quản trị hiện đại, tăng cường phương pháp đánh giá dựa trên rủi ro, thúc đẩy đánh giá tích hợp, mở rộng phạm vi xem xét tới các công nghệ mới nổi và chuẩn hóa toàn diện hoạt động đánh giá từ xa. Những thay đổi này giúp nâng cao tính linh hoạt, khả năng thích ứng và độ tin cậy của quá trình đánh giá trong bối cảnh các mô hình vận hành ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu và nền tảng số.
Phiên bản mới không chỉ dừng lại ở việc cập nhật các yêu cầu kỹ thuật, mà còn thiết lập một khung phương pháp hoàn chỉnh hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao chất lượng đánh giá, củng cố năng lực quản trị và khai thác giá trị chiến lược từ hoạt động đánh giá. Điều này góp phần giúp doanh nghiệp vận hành hiệu quả hơn, đáp ứng tốt yêu cầu tuân thủ và xây dựng nền tảng quản trị bền vững trong dài hạn.
Giới thiệu
ISO 19011 là tiêu chuẩn nền tảng hướng dẫn về đánh giá hệ thống quản lý (Management System Auditing), bao gồm các nguyên tắc đánh giá, quản lý chương trình đánh giá, thực hiện đánh giá và đánh giá năng lực chuyên gia đánh giá. Phiên bản mới nhất hiện đang ở giai đoạn Dự thảo tiêu chuẩn cuối cùng – FDIS (Final Draft International Standard) mang số hiệu ISO/FDIS 19011:2026 và dự kiến sẽ thay thế ISO 19011:2018 trong năm 2026.
Theo nội dung của bản FDIS, phạm vi tiêu chuẩn tiếp tục giữ nguyên phạm vi áp dụng rộng, áp dụng cho mọi tổ chức/doanh nghiệp thực hiện đánh giá nội bộ, đánh giá bên ngoài hoặc quản lý chương trình đánh giá.
Việc sửa đổi tiêu chuẩn phản ánh bối cảnh thay đổi nhanh của môi trường vận hành hiện đại, bao gồm sự phát triển của công nghệ số, xu hướng làm việc từ xa, mức độ tích hợp ngày càng cao của các hệ thống quản lý, rủi ro mạng và rủi ro dữ liệu gia tăng, cùng yêu cầu ngày càng chặt chẽ về tính khách quan và độ tin cậy của minh chứng đánh giá.
Bối cảnh sửa đổi tiêu chuẩn ISO 19011
Nội dung sửa đổi tiêu chuẩn ISO 19011 xuất phát từ những thay đổi căn bản trong môi trường quản trị và vận hành của doanh nghiệp trong thập kỷ qua. Các xu thế lớn dưới đây đã tạo ra nhu cầu phải cập nhật cách tiếp cận đánh giá để phù hợp với thực tiễn mới:
+) Sự phổ biến của đánh giá từ xa (remote auditing): Trong giai đoạn đại dịch COVID-19 và những năm sau đó, đánh giá từ xa chuyển từ giải pháp tạm thời sang thực hành chính thức. Nhiều tiêu chuẩn quốc tế đã ban hành hướng dẫn riêng, như ISO/IEC TS 17012:2024 về phương pháp đánh giá từ xa, và xu hướng này được nhấn mạnh rõ trong các cập nhật giai đoạn 2025–2026.
+) Tích hợp hệ thống quản lý (Integrated Management Systems – IMS): Ngày càng nhiều doanh nghiệp áp dụng đồng thời các tiêu chuẩn như ISO 9001, ISO 14001, ISO 45001, ISO/IEC 27001… dẫn đến nhu cầu đánh giá tích hợp nhằm tối ưu thời gian, chi phí và hiệu quả. ISO/FDIS 19011:2026 phản ánh rõ xu hướng này thông qua việc áp dụng cách tiếp cận “combined audit approach”.
+) Chuyển đổi số và quản trị rủi ro toàn diện: Các công nghệ mới nổi như trí tuệ nhân tạo, blockchain, IoT, big data… đang trở thành một phần của các hệ thống vận hành, đặt ra yêu cầu đánh giá các yếu tố liên quan đến dữ liệu, an ninh thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân (GDPR) và các sản phẩm công nghệ mới.
+) Nhu cầu nâng cao năng lực chuyên gia đánh giá: Phiên bản FDIS 2026 yêu cầu chuyên gia đánh giá phải có năng lực toàn diện hơn, bao gồm kỹ năng số, tư duy phản biện, khả năng làm việc từ xa, đánh giá rủi ro và đánh giá trong bối cảnh nhiều hệ thống tích hợp.
| ISO 19011 áp dụng cho ai? • Chuyên gia đánh giá (Auditor), Chuyên gia đánh giá trưởng (Lead auditor) • Người quản lý chương trình đánh giá • Tổ chức/doanh nghiệp khi cần đánh giá nhà cung cấp • Tổ chức/doanh nghiệp đang áp dụng các hệ thống quản lý • Cơ sở đào tạo, cấp chứng chỉ Auditor/Lead auditor |
Dự thảo tiêu chuẩn ISO/FDIS 19011:2026 cho thấy phiên bản mới dự kiến vẫn giữ nguyên cấu trúc 7 phần như ISO 19011:2018, bao gồm:
1. Phạm vi
2. Tài liệu viện dẫn
3. Thuật ngữ và định nghĩa
4. Nguyên tắc đánh giá
5. Quản lý chương trình đánh giá
6. Thực hiện đánh giá
7. Năng lực và đánh giá năng lực chuyên gia đánh giá
Việc giữ nguyên cấu trúc nhằm đảm bảo tính ổn định và tránh gây xáo trộn cho các tổ chức đang áp dụng tiêu chuẩn.
Những thay đổi đáng chú ý xuất hiện trong nội dung từng chương, đặc biệt ở việc mở rộng và làm rõ các khái niệm liên quan đến:
• Vị trí ảo (virtual locations)
• Phương pháp đánh giá từ xa
• Rủi ro của chương trình đánh giá và rủi ro trong từng cuộc đánh giá
• Các công nghệ mới nổi
• Yêu cầu nâng cao về năng lực đánh giá
Những thay đổi quan trọng trong ISO 19011:2026
Những cải tiến lớn của ISO 19011:2026
+) Mở rộng và chuẩn hóa phương pháp đánh giá từ xa (remote auditing): Đây là thay đổi quan trọng nhất. Tiêu chuẩn bổ sung hướng dẫn chi tiết về:
- Xác định tính khả thi của đánh giá từ xa;
- Kiểm soát an ninh thông tin và quản lý dữ liệu chia sẻ;
- Đánh giá các hệ thống vận hành trong môi trường ảo (cloud, SaaS, data center ảo);
- Sử dụng minh chứng hình ảnh, video hoặc ghi hình;
- Kết hợp đánh giá trực tiếp và đánh giá từ xa (hybrid/blended audit).
+) Tiếp cận đánh giá dựa trên rủi ro – Risk-Based Auditing (RBA) nâng cao: Tiêu chuẩn 2026 yêu cầu:
- Xác định rủi ro của chương trình đánh giá (audit programme risks)
- Đánh giá rủi ro trong từng cuộc đánh giá
- Ưu tiên các khu vực có rủi ro cao hoặc hoạt động kém hiệu quả
- Mở rộng rủi ro sang các lĩnh vực: an ninh mạng, dữ liệu cá nhân, AI, IoT, , hoạt động trên môi trường ảo
+) Hướng dẫn tăng cường về đánh giá tích hợp (combined/integrated audits): ISO/FDIS 19011:2026 nhấn mạnh việc áp dụng cách tiếp cận đánh giá tích hợp khi đánh giá hai hoặc nhiều hệ thống quản lý trong cùng một cuộc đánh giá. Điều này phù hợp với thực tiễn doanh nghiệp ứng dụng đồng thời các bộ tiêu chuẩn như ISO 9001–14001–45001–27001–27701.
+) Cập nhật các nguyên tắc đánh giá (auditing principles): Các nguyên tắc được làm rõ và bổ sung, bao gồm:
- Tính toàn vẹn và khách quan
- Trình bày trung thực
- Thận trọng nghề nghiệp
- Bảo mật
- Độc lập
- Tiếp cận dựa trên bằng chứng
- Tiếp cận dựa trên rủi ro (được nhấn mạnh hơn so với phiên bản 2018)
+) Nâng cao yêu cầu về năng lực chuyên gia đánh giá: Phiên bản 2026 nhấn mạnh bốn nhóm năng lực cốt lõi:
1. Tư duy phản biện (critical thinking)
2. Kỹ năng số (digital competence)
3. Hiểu biết về hệ thống quản lý tích hợp
4. Hiểu biết sâu về rủi ro và bối cảnh số
ISO/FDIS 19011:2026 cũng liệt kê năng lực cần có khi đánh giá các công nghệ như AI, blockchain, IoT, big data, hệ thống tự động hóa, đặc biệt trong lĩnh vực bảo vệ dữ liệu và an ninh thông tin.
+) Cập nhật hướng dẫn trong Phụ lục A (Annex A): Annex A được mở rộng đáng kể, bổ sung nhiều nội dung mới gồm:
- Phương pháp đánh giá ảo và đánh giá từ xa
- Môi trường đánh giá “virtual location”
- Công nghệ hỗ trợ đánh giá
- Đánh giá chuỗi cung ứng và nhà cung cấp dịch vụ số
- Bằng chứng điện tử (e-evidence)
- Các mô hình dữ liệu và thuật toán
So sánh nhanh ISO 19011:2018 và ISO 19011:2026
| Hạng mục | ISO 19011:2018 | ISO/FDIS 19011:2026 |
|---|---|---|
| Đánh giá từ xa | Nhắc đến sơ lược | Hướng dẫn chi tiết và chuẩn hóa |
| Tiếp cận rủi ro | Đã có quy định | Mở rộng và nhấn mạnh vào rủi ro chiến lược |
| Công nghệ số | Rất ít | Rất nhiều (AI, IoT, Cloud, Blockchain...) |
| Năng lực chuyên gia | Yêu cầu chung chung | Tăng yêu cầu về kỹ năng số và tư duy phản biện |
| Phụ lục A | Gồm 2 trang | Mở rộng đáng kể các tình huống đánh giá hiện đại |
Ý nghĩa của ISO 19011:2026 đối với doanh nghiệp
Đối với quản lý cấp cao, ISO 19011:2026 giúp tăng cường hiệu lực giám sát các quá trình của hệ thống quản lý thông qua cách tiếp cận đánh giá hiện đại, dựa trên rủi ro và bằng chứng số. Các hướng dẫn mới về hoạt động trong môi trường ảo, dữ liệu lớn và an ninh thông tin hỗ trợ lãnh đạo nhận diện sớm rủi ro vận hành và rủi ro chiến lược, từ đó điều chỉnh chính sách và phân bổ nguồn lực kịp thời. Phiên bản 2026 cũng giúp doanh nghiệp duy trì tính phù hợp của hệ thống trong bối cảnh công nghệ và mô hình quản trị thay đổi nhanh, bảo đảm hệ thống quản lý luôn gắn với mục tiêu chiến lược và thực tiễn vận hành.
Đối với các chuyên gia đánh giá nội bộ, ISO 19011:2026 nhấn mạnh yêu cầu nâng cấp năng lực số, từ hiểu biết công nghệ đến khả năng sử dụng bằng chứng số và phân tích dữ liệu trong quá trình đánh giá. Chuyên gia đánh giá cần thành thạo phương pháp đánh giá từ xa và làm việc trong môi trường ảo, biết lựa chọn công cụ phù hợp và kiểm soát độ tin cậy của bằng chứng số. Đồng thời, tư duy đánh giá dựa trên rủi ro được nhấn mạnh hơn, đòi hỏi chuyên gia đánh giá phải có khả năng phân tích rủi ro, xác định trọng tâm và đưa ra nhận định khách quan trong bối cảnh dữ liệu ngày càng phức tạp.
Với các doanh nghiệp đang áp dụng nhiều hệ thống ISO, phiên bản 2026 mang lại lợi ích rõ rệt khi thúc đẩy đánh giá tích hợp, giúp tiết kiệm chi phí, tối ưu thời gian và tránh trùng lặp hoạt động. Việc số hóa bằng chứng và sử dụng dữ liệu làm cơ sở đánh giá góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả giám sát hệ thống. Các hướng dẫn mới cũng phù hợp với yêu cầu của quản trị ESG, chuyển đổi số và quản trị dữ liệu, hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng hệ thống quản lý hiện đại, nhất quán và đáp ứng tốt hơn các yêu cầu tuân thủ.
Kết luận
ISO 19011:2026 đánh dấu một bước tiến quan trọng trong đánh giá hệ thống quản lý khi phản ánh rõ xu thế số hóa và quản trị hiện đại, tăng cường phương pháp đánh giá dựa trên rủi ro, thúc đẩy đánh giá tích hợp, mở rộng phạm vi xem xét tới các công nghệ mới nổi và chuẩn hóa toàn diện hoạt động đánh giá từ xa. Những thay đổi này giúp nâng cao tính linh hoạt, khả năng thích ứng và độ tin cậy của quá trình đánh giá trong bối cảnh các mô hình vận hành ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu và nền tảng số.
Phiên bản mới không chỉ dừng lại ở việc cập nhật các yêu cầu kỹ thuật, mà còn thiết lập một khung phương pháp hoàn chỉnh hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao chất lượng đánh giá, củng cố năng lực quản trị và khai thác giá trị chiến lược từ hoạt động đánh giá. Điều này góp phần giúp doanh nghiệp vận hành hiệu quả hơn, đáp ứng tốt yêu cầu tuân thủ và xây dựng nền tảng quản trị bền vững trong dài hạn.
GIC Việt Nam tổng hợp
