Nghiên cứu quốc tế gần đây cung cấp một góc nhìn mới về vai trò của chứng nhận hệ thống quản lý môi trường ISO 14001 trong việc giảm thiểu rủi ro “Tẩy xanh - Greenwashing” trong báo cáo ESG của doanh nghiệp. Bài viết sau tổng hợp và phân tích chuyên sâu những phát hiện từ nghiên cứu của Zhonghua Cheng & Xueqin Yan (2025), đưa ra một số hàm ý cho doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh yêu cầu minh bạch ESG ngày càng tăng.
Greenwashing: “Gót chân Achilles” của doanh nghiệp xanh
Trong cuộc đua hướng tới “phát thải ròng bằng 0”, ESG đã trở thành lợi thế về năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, áp lực đáp ứng kỳ vọng bên ngoài đã thúc đẩy một bộ phận doanh nghiệp chọn con đường “tô xanh” giả tạo (greenwashing) thay vì chuyển đổi thực chất.
Hành vi này tiềm ẩn những hệ lụy tài chính và uy tín đối với doanh nghiệp. Khi bị phơi bày, giá cổ phiếu thường sụt giảm mạnh do làn sóng tháo chạy của nhà đầu tư. Xét trên phương diện kinh tế, greenwashing làm nhiễu loạn thị trường, khiến dòng vốn bị phân bổ sai lệch và gây bất bình đẳng cho những đơn vị thực hiện chuyển đổi xanh nghiêm túc.
Chứng nhận EMS tác động thế nào đến hành vi “tẩy xanh”?
Sử dụng dữ liệu từ 1.399 doanh nghiệp niêm yết và mô hình Machine Learning tiên tiến, nghiên cứu khẳng định: Chứng nhận EMS giúp giảm đáng kể hành vi greenwashing. Kết quả này xóa tan những hoài nghi cho rằng chứng nhận Hệ thống quản lý môi trường chỉ mang tính hình thức “làm màu”.
Ba trụ cột giúp EMS đẩy lùi hành vi “tẩy xanh”: Nghiên cứu chỉ ra 03 cơ chế giải thích vì sao hệ thống quản lý môi trường lại có khả năng kiểm soát hiệu quả hành vi greenwashing trong doanh nghiệp:
Nghiên cứu chỉ ra rằng tác động của chứng nhận EMS không giống nhau giữa các nhóm doanh nghiệp, phản ánh sự khác biệt về quy mô, loại hình sở hữu và đặc thù ngành:
Từ các kết quả nghiên cứu quốc tế, chiến lược thúc đẩy minh bạch ESG tại Việt Nam cần tập trung vào ba trụ cột cốt lõi:
+) Đối với cơ quan quản lý: Cần thiết lập khung trách nhiệm pháp lý nghiêm minh đối với các hành vi báo cáo sai lệch để ngăn chặn các hành vi “tẩy xanh”; thúc đẩy chuẩn hóa Báo cáo ESG theo các chuẩn báo cáo quốc tế để đảm bảo các con số doanh nghiệp đưa ra là chuẩn xác và có giá trị sử dụng toàn cầu. Ngoài ra, Nhà nước xem xét ưu tiên tín dụng xanh và thành lập quỹ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ chứng nhận EMS để nâng cao chất lượng quản trị.
+) Đối với doanh nghiệp: ISO 14001 cần được xem là “xương sống” để chuẩn hóa việc thu thập dữ liệu môi trường. Doanh nghiệp có thể ứng dụng công nghệ hiện đại như Blockchain để bảo đảm khả năng truy xuất và độ chính xác của thông tin. Đồng thời, cần tăng cường vai trò của Hội đồng quản trị qua việc thành lập các Bộ phận ESG chuyên trách nhằm giám sát chặt chẽ các rủi ro trong doanh nghiệp.
+) Đối với nhà đầu tư và tổ chức đánh giá: Chứng nhận EMS cần được sử dụng như một chỉ dấu tin cậy để sàng lọc các doanh nghiệp có rủi ro “tẩy xanh” thấp. Tuy nhiên, để có cái nhìn toàn diện, nhà đầu tư cần đánh giá báo cáo doanh nghiệp với dữ liệu được xác minh độc lập và các hệ thống xếp hạng bên thứ ba nhằm giảm thiểu sai lệch thông tin.
Kết luận
Chứng nhận EMS/ISO 14001 không chỉ là một “tấm bằng khen” về môi trường. Mà chính là một cơ chế quản trị giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro “tẩy xanh”, từ đó nâng cao chất lượng công bố ESG và củng cố niềm tin nơi thị trường.
Trong bối cảnh các quy định về ESG tại Việt Nam đang dần thắt chặt và yêu cầu minh bạch ngày càng cao hơn, việc áp dụng và chứng nhận Hệ thống quản lý môi trường thực chất chính là đòn bẩy chiến lược. Đây là con đường ngắn nhất để doanh nghiệp nội địa nâng cao năng lực cạnh tranh, mở cửa tiếp cận các nguồn lực quốc tế và hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững trong dài hạn.
GIC Việt Nam tổng hợp
Greenwashing: “Gót chân Achilles” của doanh nghiệp xanh
Trong cuộc đua hướng tới “phát thải ròng bằng 0”, ESG đã trở thành lợi thế về năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, áp lực đáp ứng kỳ vọng bên ngoài đã thúc đẩy một bộ phận doanh nghiệp chọn con đường “tô xanh” giả tạo (greenwashing) thay vì chuyển đổi thực chất.
Hành vi này tiềm ẩn những hệ lụy tài chính và uy tín đối với doanh nghiệp. Khi bị phơi bày, giá cổ phiếu thường sụt giảm mạnh do làn sóng tháo chạy của nhà đầu tư. Xét trên phương diện kinh tế, greenwashing làm nhiễu loạn thị trường, khiến dòng vốn bị phân bổ sai lệch và gây bất bình đẳng cho những đơn vị thực hiện chuyển đổi xanh nghiêm túc.
Chứng nhận EMS tác động thế nào đến hành vi “tẩy xanh”?
Sử dụng dữ liệu từ 1.399 doanh nghiệp niêm yết và mô hình Machine Learning tiên tiến, nghiên cứu khẳng định: Chứng nhận EMS giúp giảm đáng kể hành vi greenwashing. Kết quả này xóa tan những hoài nghi cho rằng chứng nhận Hệ thống quản lý môi trường chỉ mang tính hình thức “làm màu”.
Ba trụ cột giúp EMS đẩy lùi hành vi “tẩy xanh”: Nghiên cứu chỉ ra 03 cơ chế giải thích vì sao hệ thống quản lý môi trường lại có khả năng kiểm soát hiệu quả hành vi greenwashing trong doanh nghiệp:
- Chuẩn hóa quản trị nội bộ: Chứng nhận EMS buộc doanh nghiệp xây dựng quy trình thu thập và công bố dữ liệu môi trường theo chuẩn mực, giúp giảm thiểu việc thao túng số liệu hoặc tô vẽ báo cáo.
- Kích hoạt cơ chế giám sát từ thị trường: Việc có chứng nhận EMS thường sẽ thu hút sự chú ý của các bên liên quan, đặc biệt là các chuyên gia phân tích và tổ chức xếp hạng ESG. Khi sự quan tâm tăng lên, mọi sai lệch trong thông tin công bố sẽ bị phát hiện nhanh hơn, khiến doanh nghiệp phải đối mặt với rủi ro danh tiếng rất lớn nếu cố tình gian lận.
- Tối ưu hóa đầu tư thực chất: Thay vì lãng phí ngân sách cho các chiến dịch marketing xanh mang tính đối phó, doanh nghiệp có xu hướng tập trung nguồn lực vào các giải pháp thực chất như công nghệ giảm phát thải và cải tiến quy trình. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả môi trường mà còn gia tăng giá trị thực cho doanh nghiệp thay vì những giá trị ảo
Nghiên cứu chỉ ra rằng tác động của chứng nhận EMS không giống nhau giữa các nhóm doanh nghiệp, phản ánh sự khác biệt về quy mô, loại hình sở hữu và đặc thù ngành:
- Doanh nghiệp nhỏ: Nhờ cấu trúc tổ chức tinh gọn và ít tầng nấc, các doanh nghiệp quy mô nhỏ có khả năng chuẩn hóa quy trình và kiểm soát nội bộ linh hoạt hơn, giúp đạt hiệu quả giảm thiểu greenwashing mạnh nhất khi so sánh với các nhóm khác.
- Doanh nghiệp tư nhân: Do chịu áp lực trực tiếp từ thị trường và niềm tin của nhà đầu tư, các doanh nghiệp tư nhân có động lực cao hơn trong việc nâng cao uy tín thông qua minh bạch dữ liệu. Ngược lại, khối nhà nước – thường hưởng những ưu tiên hoặc bảo hộ nhất định – cho thấy tác động của EMS ít rõ rệt hơn.
- Ngành “sạch” so với ngành ô nhiễm: Đối với các ngành ít gây ô nhiễm, việc triển khai EMS diễn ra thuận lợi, giúp doanh nghiệp nhanh chóng gặt hái các lợi ích từ chứng nhận. Ngược lại, doanh nghiệp thuộc nhóm gây ô nhiễm cao phải đối mặt với các rào cản chi phí công nghệ và quy trình. Áp lực tài chính này trở thành rào cản, khó phát huy các lợi thế mà EMS mang lại trong việc đẩy lùi hành vi “tẩy xanh
Từ các kết quả nghiên cứu quốc tế, chiến lược thúc đẩy minh bạch ESG tại Việt Nam cần tập trung vào ba trụ cột cốt lõi:
+) Đối với cơ quan quản lý: Cần thiết lập khung trách nhiệm pháp lý nghiêm minh đối với các hành vi báo cáo sai lệch để ngăn chặn các hành vi “tẩy xanh”; thúc đẩy chuẩn hóa Báo cáo ESG theo các chuẩn báo cáo quốc tế để đảm bảo các con số doanh nghiệp đưa ra là chuẩn xác và có giá trị sử dụng toàn cầu. Ngoài ra, Nhà nước xem xét ưu tiên tín dụng xanh và thành lập quỹ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ chứng nhận EMS để nâng cao chất lượng quản trị.
+) Đối với doanh nghiệp: ISO 14001 cần được xem là “xương sống” để chuẩn hóa việc thu thập dữ liệu môi trường. Doanh nghiệp có thể ứng dụng công nghệ hiện đại như Blockchain để bảo đảm khả năng truy xuất và độ chính xác của thông tin. Đồng thời, cần tăng cường vai trò của Hội đồng quản trị qua việc thành lập các Bộ phận ESG chuyên trách nhằm giám sát chặt chẽ các rủi ro trong doanh nghiệp.
+) Đối với nhà đầu tư và tổ chức đánh giá: Chứng nhận EMS cần được sử dụng như một chỉ dấu tin cậy để sàng lọc các doanh nghiệp có rủi ro “tẩy xanh” thấp. Tuy nhiên, để có cái nhìn toàn diện, nhà đầu tư cần đánh giá báo cáo doanh nghiệp với dữ liệu được xác minh độc lập và các hệ thống xếp hạng bên thứ ba nhằm giảm thiểu sai lệch thông tin.
Kết luận
Chứng nhận EMS/ISO 14001 không chỉ là một “tấm bằng khen” về môi trường. Mà chính là một cơ chế quản trị giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro “tẩy xanh”, từ đó nâng cao chất lượng công bố ESG và củng cố niềm tin nơi thị trường.
Trong bối cảnh các quy định về ESG tại Việt Nam đang dần thắt chặt và yêu cầu minh bạch ngày càng cao hơn, việc áp dụng và chứng nhận Hệ thống quản lý môi trường thực chất chính là đòn bẩy chiến lược. Đây là con đường ngắn nhất để doanh nghiệp nội địa nâng cao năng lực cạnh tranh, mở cửa tiếp cận các nguồn lực quốc tế và hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững trong dài hạn.
GIC Việt Nam tổng hợp
