An toàn và sức khỏe tâm lý: Mảnh ghép còn thiếu trong quản trị rủi ro doanh nghiệp

Trong nhiều thập kỷ, khái niệm "An toàn lao động" thường chỉ gợi nhắc đến mũ bảo hộ, phòng chống cháy nổ hay an toàn máy móc. Tuy nhiên, dữ liệu báo cáo toàn cầu năm 2025 đã chỉ ra một sự dịch chuyển mang tính cảnh báo: Các mối nguy về sức khỏe tâm thần đang gây ra thiệt hại kinh tế và gián đoạn vận hành ngang bằng, thậm chí vượt qua các tai nạn vật lý. Trong bối cảnh đó, ISO 45003 nổi lên như một công cụ kỹ thuật cần thiết để hoàn thiện Hệ thống quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp ISO 45001.
 
Bức tranh toàn cảnh 2025: Khi "Rủi ro vô hình" trở nên hữu hình
 
Các báo cáo mới nhất từ các tổ chức y tế và tâm lý hàng đầu thế giới đã lượng hóa mức độ nghiêm trọng của vấn đề sức khỏe tâm thần trong năm 2025, biến nó thành một biến số không thể bỏ qua trong quản trị doanh nghiệp.
 
Thực trạng toàn cầu (Theo WHO - Tháng 9/2025):

• Hơn 1 tỷ người trên toàn cầu đang sống chung với các rối loạn tâm thần. Trong đó, lo âu và trầm cảm đã trở thành nguyên nhân lớn thứ hai gây ra tình trạng khuyết tật dài hạn.
• Nền kinh tế toàn cầu đang mất đi khoảng 1.000 tỷ USD mỗi năm chỉ tính riêng do giảm năng suất lao động liên quan đến trầm cảm và lo âu.
• Mặc dù nhu cầu cấp thiết, chi tiêu công cho sức khỏe tâm thần vẫn chỉ chiếm trung bình 2% tổng ngân sách y tế các quốc gia, để lại một "khoảng trống" lớn mà các tổ chức, doanh nghiệp phải tự tìm cách lấp đầy để bảo vệ nhân sự của mình.

Khủng hoảng kết nối (Theo APA - Stress in America™ 2025):
Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA) gọi năm 2025 là thời điểm của "Cuộc khủng hoảng kết nối - A Crisis of Connection”.

• Hơn 50% người trưởng thành cảm thấy bị cô lập, thiếu sự đồng hành hoặc bị bỏ rơi.
• Tại nơi làm việc, sự "cô lập" không chỉ là vấn đề cảm xúc cá nhân mà đã trở thành một dạng rủi ro tâm lý xã hội, dẫn đến việc thiếu sự hỗ trợ trong công việc, gia tăng sai sót và giảm khả năng làm việc nhóm.

ISO 45003:2021 – Từ "Tiên phong" đến "Chuẩn mực thiết yếu"
 
Dù đã được Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) ban hành từ năm 2021, nhưng phải đến giai đoạn hiện nay, giá trị của ISO 45003 mới thực sự được thể hiện rõ nét nhất. Sau 5 năm triển khai trên toàn cầu, tiêu chuẩn này đã chuyển dịch từ một "hướng dẫn tham khảo" trở thành khung quản trị rủi ro nền tảng để doanh nghiệp đối phó với các cuộc khủng hoảng sức khỏe tâm thần.
 
Khác với các trào lưu "phúc lợi bề nổi" như tặng quà hay tổ chức các lớp yoga thường chỉ giải quyết phần ngọn, ISO 45003 tiếp cận vấn đề dưới góc độ an toàn lao động và quản trị hệ thống. Tiêu chuẩn yêu cầu doanh nghiệp phải "truy vết" và xử lý gốc rễ của căng thẳng từ 3 khía cạnh quản trị cốt lõi:

1. Tổ chức công việc: Rà soát lại thiết kế công việc, bao gồm khối lượng, nhịp độ, sự thiếu rõ ràng trong phân quyền hoặc sự bất ổn định trong công việc – những "kẻ giết người thầm lặng" đối với năng suất.
2. Yếu tố xã hội: Định lượng và kiểm soát các rủi ro từ tương tác giữa người với người, bao gồm văn hóa đổ lỗi, sự cô lập (yếu tố trọng yếu của năm 2025), bắt nạt công sở và quấy rối.
3. Môi trường làm việc: Đánh giá tác động tâm lý từ các yếu tố vật lý như tiếng ồn, không gian chật hẹp, nhiệt độ hoặc thiếu trang thiết bị hỗ trợ phù hợp.

Sự gắn kết mật thiết với ISO 45001:2018
 
ISO 45003 không phải là một tiêu chuẩn độc lập hoàn toàn, mà được thiết kế để bổ sung và làm rõ các yêu cầu về sức khỏe tâm thần trong tiêu chuẩn ISO 45001:2018.
 
Thực tế cho thấy, nhiều tổ chức áp dụng ISO 45001 thường làm tương đối tốt việc kiểm soát an toàn vật lý nhưng lại lúng túng khi diễn giải khái niệm "Sức khỏe". Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) “Sức khỏe là trạng thái khỏe mạnh toàn diện về thể chất, tinh thần và xã hội, chứ không chỉ là không có bệnh tật hay tàn tật”.
 
ISO 45003 giúp doanh nghiệp cụ thể hóa các yêu cầu của ISO 45001 như sau:

• Điều 6.1.2 (Nhận diện mối nguy): Thay vì chỉ giới hạn ở các mối nguy hữu hình (điện, hóa chất, ngã cao), ISO 45003 cung cấp phương pháp luận để nhận diện các mối nguy vô hình (áp lực thời gian phi lý, sự cô lập trong công việc, mâu thuẫn nội bộ hoặc văn hóa đổ lỗi).
• Điều 6.1.4 (Hoạch định hành động): Đây là bước tiến quan trọng nhất. Tiêu chuẩn hướng dẫn doanh nghiệp chuyển dịch từ tư duy "khắc phục cá nhân" (cung cấp dịch vụ tư vấn tâm lý, tập yoga) sang tư duy "phòng ngừa cấp tổ chức". Thay vì yêu cầu nhân viên phải chịu đựng áp lực tốt hơn, doanh nghiệp cần hành động để loại bỏ nguồn gây áp lực thông qua tổ chức lại công việc, điều chỉnh quy trình và phân bổ nguồn lực hợp lý.

Lợi ích của việc tích hợp quản trị rủi ro tâm lý
 
Việc áp dụng tư duy của ISO 45003 vào hệ thống quản lý hiện hành mang lại giá trị thiết thực cho tổ chức:

1. Tuân thủ xu hướng pháp lý: Nhiều quốc gia đang bắt đầu luật hóa việc bảo vệ sức khỏe tâm thần tại nơi làm việc tương đương với an toàn vật lý.
2. Tối ưu hóa chi phí: Giảm tỷ lệ vắng mặt và tình trạng "có mặt nhưng không làm việc hiệu quả" - nguyên nhân chính gây ra con số thiệt hại 1.000 tỷ USD toàn cầu.
3. Xây dựng văn hóa bền vững: Trong bối cảnh "khủng hoảng kết nối" năm 2025, một môi trường làm việc an toàn về tâm lý là yếu tố then chốt để giữ chân nhân tài và duy trì sự ổn định của hệ thống quản trị.

Những số liệu báo động năm 2025 từ WHO và APA là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy kỷ nguyên an toàn lao động dựa trên yếu tố vật lý đơn thuần đã khép lại. Trong bối cảnh mới, một Hệ thống quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp (OH&S) theo tiêu chuẩn ISO 45001 chỉ thực sự hiệu lực khi được tích hợp chặt chẽ với các hướng dẫn kiểm soát rủi ro tâm lý của ISO 45003.
 
Đây không chỉ là việc tuân thủ tiêu chuẩn, mà là bước chuyển đổi chiến lược tất yếu: từ tư duy thụ động "phòng tránh tai nạn" sang tư duy chủ động kiến tạo "Sức khỏe người lao động toàn diện".