EU áp dụng quy định mới chống “tẩy xanh”: Doanh nghiệp Việt Nam cần lưu ý gì?

“Tẩy xanh” (greenwashing) là việc tạo ấn tượng sai lệch hoặc gây hiểu lầm về lợi ích môi trường của sản phẩm, dịch vụ hay doanh nghiệp. Chỉ thị (EU) 2024/825 về trao quyền cho người tiêu dùng trong chuyển đổi xanh, thường gọi là EmpCo (rút gọn từ Empowering Consumers - Trao quyền cho người tiêu dùng), bổ sung các quy định nhằm ngăn chặn hành vi tẩy xanh, đồng thời tăng cường thông tin về độ bền và khả năng sửa chữa của sản phẩm. [1]

Những thay đổi đáng chú ý

Tuyên bố môi trường chung chung phải đáp ứng điều kiện nghiêm ngặt. Khi được sử dụng như tuyên bố môi trường chung chung, các cách diễn đạt như “xanh” hay “thân thiện với môi trường” bị cấm nếu doanh nghiệp không chứng minh được kết quả hoạt động môi trường vượt trội được công nhận, phù hợp với nội dung tuyên bố. Căn cứ có thể là nhãn EU Ecolabel, chương trình nhãn sinh thái loại I theo EN ISO 14024 được công nhận chính thức tại quốc gia thành viên, hoặc mức kết quả môi trường cao nhất theo quy định EU liên quan. Một vài kết quả tích cực riêng lẻ chưa đủ để đưa ra tuyên bố bao quát. [2]

Không suy rộng lợi ích của một phần thành lợi ích của toàn bộ. Tuyên bố về toàn bộ sản phẩm hoặc doanh nghiệp không được chỉ dựa trên một đặc tính hay hoạt động riêng lẻ. Ví dụ, nếu chỉ bao bì sử dụng vật liệu tái chế, thông điệp không được khiến người mua hiểu rằng sản phẩm bên trong cũng được làm từ vật liệu tái chế. [2]

Nhãn bền vững phải đáp ứng điều kiện sử dụng. Nhãn bền vững chỉ được sử dụng khi dựa trên chương trình chứng nhận đáp ứng điều kiện của Chỉ thị hoặc do cơ quan công quyền EU thiết lập. Vì vậy, doanh nghiệp cần kiểm tra cơ sở cấp và điều kiện sử dụng nhãn, kể cả với các biểu trưng “xanh” tự thiết kế. [3]

Không dùng bù trừ phát thải để khẳng định lợi ích khí hậu của sản phẩm. Doanh nghiệp không được dựa vào bù trừ khí nhà kính ngoài chuỗi giá trị của sản phẩm để tuyên bố sản phẩm trung hòa carbon, giảm tác động hoặc có tác động tích cực đối với khí hậu. Doanh nghiệp vẫn có thể công bố việc đầu tư vào dự án môi trường, nhưng thông tin phải minh bạch và không gây hiểu lầm về tác động thực tế của sản phẩm. [3]

Cam kết môi trường trong tương lai phải có kế hoạch thực hiện. Các tuyên bố về mục tiêu tương lai, chẳng hạn đạt phát thải ròng bằng không, cần được hỗ trợ bằng cam kết rõ ràng, công khai và có thể kiểm chứng. Kế hoạch thực hiện phải cụ thể, khả thi, có mục tiêu đo lường được, thời hạn và nguồn lực. Tiến độ thực hiện phải được chuyên gia độc lập bên thứ ba kiểm tra định kỳ, với kết quả được công khai cho người tiêu dùng. [3]

Ngoài ra, quy định mới cấm cung cấp thông tin sai về độ bền, quảng cáo hàng hóa có thể sửa chữa khi thực tế không thể, hoặc thúc đẩy thay vật tư tiêu hao sớm hơn mức cần thiết về kỹ thuật. Các yêu cầu cung cấp thông tin trước khi mua về bảo đảm pháp lý, bảo hành thương mại về độ bền, khả năng sửa chữa và cập nhật phần mềm cũng được bổ sung theo từng trường hợp áp dụng.  [2]

Phân biệt quy định đã áp dụng với đề xuất chưa được thông qua

Các quy định mới của EmpCo bắt đầu áp dụng từ ngày 27/9/2026. Chỉ thị đã có hiệu lực từ ngày 26/3/2024; các quốc gia thành viên EU phải hoàn thành việc nội luật hóa các quy định của Chỉ thị chậm nhất ngày 27/3/2026. Cần phân biệt mốc có hiệu lực của Chỉ thị với thời điểm bắt đầu áp dụng các quy định mới. [1] [3]

Trong khi đó, Green Claims Directive là đề xuất riêng về chứng minh và truyền đạt các tuyên bố môi trường, hiện vẫn được Ủy ban châu Âu ghi nhận ở trạng thái chờ xử lý. Vì vậy, các yêu cầu trong đề xuất này chưa thể được coi là nghĩa vụ pháp lý đã có hiệu lực. [4]

Theo hướng dẫn của Ủy ban châu Âu, việc thực thi các quy định thuộc trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền và tòa án quốc gia. Doanh nghiệp cần kiểm tra quy định và hướng dẫn tại từng thị trường mà mình kinh doanh, bao gồm cách xử lý thông tin chưa phù hợp trên hàng tồn kho. [3]

Liên hệ với doanh nghiệp Việt Nam

EmpCo điều chỉnh hoạt động thương mại hướng tới người tiêu dùng (B2C), bao gồm cả hàng hóa và dịch vụ. Doanh nghiệp Việt Nam tiếp thị, bán hàng cho người tiêu dùng EU cần rà soát các tuyên bố về môi trường trên bao bì, website, sàn thương mại điện tử và quảng cáo. Việc đặt trụ sở ngoài EU không đương nhiên loại trừ doanh nghiệp khỏi các yêu cầu liên quan. [3]

Đối với doanh nghiệp sản xuất, gia công hoặc cung cấp nguyên liệu tại Việt Nam, yêu cầu về bằng chứng có thể phát sinh thông qua khách hàng và hợp đồng trong chuỗi cung ứng. Chẳng hạn, bên mua EU có thể yêu cầu dữ liệu về vật liệu, phát thải, phương pháp tính và hồ sơ truy xuất để chứng minh các tuyên bố của họ. Đây là tác động gián tiếp cần lưu ý, không có nghĩa mọi giao dịch giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp (B2B) đều trực tiếp thuộc phạm vi EmpCo.

Doanh nghiệp có thể ưu tiên bốn việc:

1. Rà soát thông điệp đang sử dụng: Lập danh sách các tuyên bố về môi trường, kiểm tra cả nội dung do đại lý và nhà phân phối đăng tải; ưu tiên sửa thông tin chưa phù hợp trên các kênh trực tuyến.

2. Chuẩn bị hồ sơ chứng minh: Với mỗi tuyên bố, xác định rõ đối tượng, phạm vi, kỳ dữ liệu, phương pháp, căn cứ so sánh và người chịu trách nhiệm. Phân biệt thông tin về bao bì với thông tin về sản phẩm bên trong.

3. Kiểm tra nhãn và phạm vi chứng nhận: Xác minh điều kiện của chương trình chứng nhận, quyền sử dụng nhãn hoặc dấu chứng nhận và hiệu lực chứng nhận. Không suy rộng kết quả đánh giá vượt quá phạm vi đã được xác nhận.

4. Phối hợp với đối tác EU: Thống nhất trách nhiệm cung cấp bằng chứng, phê duyệt nội dung và xử lý thông tin chưa phù hợp trên hàng đã phân phối. Hàng tồn kho không tự động được miễn áp dụng; biện pháp khắc phục cần phù hợp với hướng dẫn và cách thức thực thi tại từng thị trường. [3]

Quản lý dữ liệu đáng tin cậy và truyền đạt đúng phạm vi kết quả đạt được sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam củng cố niềm tin với khách hàng. Sự phối hợp giữa các bộ phận kỹ thuật, mua hàng, pháp chế và marketing là cần thiết để thông điệp môi trường nhất quán với bằng chứng thực tế.